Ribozom, Endoplazmik Retikulum, Golgi Aygıtı, Lizozom, Koful

Hücre Organelleri – Sentez, Taşıma, Paketleme, Sindirim ve Depolama

? RİBOZOM

Ribozomun Özellikleri

? Zarsızdır

? Tüm canlı hücrelerde bulunur

? Yapı: rRNA + Protein

⚙️ Görev: Protein sentezi

İki alt birimden oluşur (Büyük + Küçük). Sentez sırasında birleşirler.

Bulunduğu Yerler

Sitoplazmada (serbest)

ER üzerinde

Çekirdek zarı üzerinde

Mitokondri ve Kloroplast içinde

? Aklında Bulunsun:
Ribozom amino asit sentezlemez, var olan amino asitleri birleştirip protein yapar.

? ENDOPLAZMİK RETİKULUM (ER)

ER Nedir?

Hücre zarı ile çekirdek arasında uzanan kanal sistemidir. Madde taşınmasını sağlar.

? Granüllü ER

Üzerinde ribozom vardır
Protein sentezi yapar ve taşır
Hücre dışına gönderilecek enzim ve hormonlar burada üretilir

? Granülsüz (Düz) ER

Üzerinde ribozom yoktur
Yağ ve karbonhidrat sentezi yapar
Karaciğerde detoksifikasyon
Kas hücrelerinde Ca⁺⁺ depolar

? GOLGİ AYGITI

Golgi Aygıtının Özellikleri

Üst üste dizilmiş yassı keseciklerdir
Granüllü ER’den gelen maddeleri işler, paketler ve salgılar
Glikoprotein ve Glikolipit sentezinin son şeklini verir
Lizozom organelini oluşturur
Sperm ve alyuvar hücrelerinde bulunmaz

? Salgı Yolu

Ribozom
Protein üretir → Granüllü ER
Taşır → Golgi
Paketler → Salgı / Lizozom

? Kritik Soru Tipi:
Hücre çeperindeki selüloz, hücre zarında sentezlenir. Ancak ara lamel oluşumunda Golgi görev alır.

? LİZOZOM

Lizozomun Özellikleri

Tek katlı zarla çevrili

İçinde sindirim enzimleri

Hücre içi sindirim yapar

Bitki/Mantarda bulunmaz

Önemli Olaylar

♻️ Otofalji

Hücrenin yaşlanmış organellerini parçalaması. Hücre kendini yeniler.

? Otoliz

Lizozom zarının yırtılıp hücrenin kendi kendini sindirmesi. Örnek: Kurbağa larvasının kuyruğunun yok olması.

⚠️ Hoca Notu:
Lizozom enzimleri kendisi üretmez. Enzimler → Ribozomda üretilir → ER ile taşınır → Golgi paketler → Lizozom olur.

? KOFUL (Vakuol)

Koful Çeşitleri

Tek katlı zarı vardır. Görevlerine göre çeşitlenir:

?️

Besin Kofulu

Fagositoz veya pinositoz ile alınan besinleri içerir.

Sindirim Kofulu

Besin kofulu + Lizozom birleşmesiyle oluşur.

Boşaltım Kofulu

Sindirim sonrası atık maddeleri hücre dışına atar.

Kontraktil (Vurgan) Koful

Tatlı suda yaşayan tek hücrelilerde (Amip, Öglena, Paramesyum) içeri giren fazla suyu ATP harcayarak dışarı atar.

Merkezi Koful

Sadece bitkilerde bulunur. Su ve atık depolar, turgor basıncını ayarlar. Yaşlı bitkilerde büyüktür.