Nükleik Asitler
DNA, RNA, Nükleotit Yapısı, Replikasyon ve RNA Çeşitleri
Nükleik Asitlerin Genel Özellikleri
- İlk kez 1869’da Friedrich Miescher tarafından keşfedildi
- Hücrede yönetici molekül görevindedir
- Protein sentezini yönetir, büyüme-gelişme-üremeyi kontrol eder, kalıtsal bilgiyi taşır
- Yapılarında C, H, O, N, P bulunur → Asidik özellik gösterir
? Aklında Bulunsun:
“Yönetici molekül” denildiğinde → Nükleik asitler (özellikle DNA).
Nükleotit Yapısı
Nükleik asitlerin yapı birimi → Nükleotit. Bir nükleotit 3 kısımdan oluşur:
? Nükleotit Bileşenleri
Organik baz (A, G, C, T veya U)
Pentoz (Deoksiriboz veya Riboz)
PO₄³⁻ grubu
Nükleotitteki Bağ Türleri
Azotlu Organik Bazlar
? Pürin Bazlar
Çift halkalı
Adenin (A) → DNA ve RNA
Guanin (G) → DNA ve RNA
? Pirimidin Bazlar
Tek halkalı
Timin (T) → Sadece DNA
Sitozin (C) → DNA ve RNA
Urasil (U) → Sadece RNA
? Kritik Soru Tipi:
“DNA’da olup RNA’da olmayan baz” → Timin
“RNA’da olup DNA’da olmayan baz” → Urasil
Pentoz Şekerler
DNA‘nın yapısına katılır
RNA‘nın yapısına katılır
? Aklında Bulunsun:
DNA – RNA ayırımı: Şekere bak (deoksiriboz/riboz), Timin / Urasil varlığına bak.
DNA (Deoksiribonükleik Asit)
- Tüm canlılarda bulunur
- Prokaryotlarda → sitoplazmada, halkasal
- Ökaryotlarda → çekirdekte, doğrusal
- Mitokondri ve plastitlerin kendine özgü DNA’sı vardır
- Çift iplikli sarmal yapıdadır
- Şekeri: Deoksiriboz — Bazları: A, T, G, C
Baz Eşleşmeleri
2 hidrojen bağı
3 hidrojen bağı
? Kritik Soru Tipi:
G + C oranı fazla olan DNA daha dayanıklıdır → ayrılması için daha fazla ısı gerekir (3 H bağı > 2 H bağı).
DNA’da Sayısal İlişkiler
? Chargaff Kuralları
Bu oranlar türe bakılmaksızın tüm DNA’larda aynıdır.
Replikasyon (DNA’nın Kendini Eşlemesi)
- Hücre bölünmesinden önce gerçekleşir
- Amaç: Kalıtsal bilginin eşit aktarılması
- Sonuç: İki yeni DNA → nükleotit sayıları eşittir
- Her yeni DNA’da bir eski bir yeni iplik bulunur → yarı korunumlu
⚠️ Hoca Notu:
Replikasyon = DNA eşlenmesi. Protein sentezi DEĞİLDİR!
RNA (Ribonükleik Asit)
- Tek ipliklidir
- Şekeri: Riboz — Bazları: A, G, C, U
- Kendini eşleyemez, onarılamaz
- Tüm RNA çeşitleri DNA üzerinden üretilir
RNA Çeşitleri
? mRNA
Mesajcı RNA
- DNA’daki genetik bilgiyi ribozoma taşır
- Protein sentezinde şifreyi belirler
- DNA’daki A → mRNA’da U gelir
? tRNA
Taşıyıcı RNA
- Amino asitleri ribozoma taşır
- Kendine özgü bir amino asit bağlar
- Yapısında hidrojen bağları vardır
- Hücrede en az 20 çeşit bulunur
?️ rRNA
Ribozomal RNA
- Ribozomun yapısına katılır
- Çekirdekçikte sentezlenir
- Enzim gibi davranır → peptit bağını kurar
? Kritik Soru Tipi:
“Peptit bağını kim kurar?” → rRNA (ribozimdir — enzim görevi gören RNA)
DNA – RNA Karşılaştırması
Nükleik Asitlerin Canlılar İçin Önemi
DNA hücrenin yönetim merkezidir. Kalıtsal bilgi genler hâlinde DNA’da bulunur.
RNA, DNA’daki bilgiyi kullanarak protein sentezini gerçekleştirir (mRNA, tRNA, rRNA iş birliği).