Dişi Üreme Sistemi

Dişi üreme sistemi, erkek üreme sisteminden daha karmaşık ve döngüsel bir yapıya sahiptir. Temel görevleri; dişi üreme hücresi olan yumurtayı (ovum) üretmek, döllenme için uygun ortamı sağlamak, döllenme gerçekleşirse embriyoyu barındırıp beslemek ve doğumu gerçekleştirmektir. Bu sistem, ergenlikten menopoza kadar hormonal kontrol altında periyodik olarak değişen bir döngü içinde çalışır.

Dişi üreme sistemi; yumurtalıklar, fallop tüpü, rahim ve vajina olmak üzere dört ana bölümden oluşur.

1. Yumurtalıklar (Ovaryum)

Karın boşluğunun alt kısmında, rahmin iki yanında bulunan badem şeklinde bir çift organdır. Tıpkı testisler gibi iki temel görevi vardır:

• Yumurta Üretimi (Oogenez): Dişi üreme hücreleri olan yumurtalar, yumurtalıkların içinde folikül adı verilen keseciklerde üretilir ve olgunlaşır.
• Hormon Üretimi: Dişiliğe özgü ikincil eşeysel karakterlerin gelişimini ve menstrual döngüyü düzenleyen östrojen ve progesteron hormonlarını salgılar.

2. Fallop Tüpü (Yumurta Kanalı veya Ovidukt)

Yumurtalıklar ile rahim arasında uzanan bir çift borudur. Yumurtalıklara bakan ucu kirpikli bir huni şeklindedir. Görevleri:

• Yumurtlama (ovulasyon) ile serbest bırakılan yumurtayı yakalamak.
• Döllenmenin gerçekleştiği yerdir. Sperm, genellikle bu kanalda yumurtayı döller.
• İç yüzeyindeki sillerin tek yönlü hareketi ile döllenmiş veya döllenmemiş yumurtayı rahme doğru taşımak.

3. Rahim (Uterus veya Döl Yatağı)

Karın boşluğunun alt kısmında, idrar kesesinin arkasında yer alan, kalın duvarlı ve kaslı bir organdır. İç yüzeyi, bol kan damarı içeren ve döngüsel olarak kalınlaşıp incelen endometriyum tabakası ile kaplıdır. Döllenmiş yumurta (zigot), gelişiminin ilk haftasından doğuma kadar olan süreci bu tabakaya tutunarak geçirir.

4. Vajina ve Serviks

Serviks (rahim ağzı), rahmin vajinaya açılan dar kısmıdır. Vajina ise spermlerin dişi vücuduna bırakıldığı, doğumun gerçekleştiği ve menstrual kanamanın dışarı atıldığı esnek, kaslı bir kanaldır.

Spermatogenezden farklı olarak, oogenez süreci dişi birey henüz anne karnındayken başlar ve ergenlikle birlikte döngüsel olarak devam eder.

1. Doğum Öncesi: Yumurtalıktaki ana hücreler olan oogonyumlar (2n), mitozla çoğalır ve birincil oositlere (2n) dönüşür. Bu birincil oositler, mayoz bölünmenin Profaz I evresinde durarak doğuma kadar bekler.
2. Ergenlik Sonrası: Hormonların etkisiyle, her ay genellikle bir birincil oosit, kaldığı yerden devam ederek Mayoz I‘i tamamlar. Bu bölünme sonucu, sitoplazmanın büyük kısmını alan ikincil oosit (n) ve çok az sitoplazma içeren küçük birinci kutup hücresi (n) oluşur.
3. Oluşan ikincil oosit, hemen Mayoz II‘ye başlar ancak bu kez Metafaz II evresinde durur. Yumurtlama (ovulasyon) ile folikülden atılan hücre bu durumdaki ikincil oosittir.
4. Döllenme Olursa: Eğer bir sperm, ikincil oosite girerse, bu durum Mayoz II’nin tamamlanmasını tetikler. İkincil oosit bölünerek olgun yumurta (ovum) (n) ve ikinci kutup hücresini (n) oluşturur. Kutup hücreleri genellikle eriyerek kaybolur.