Ses Dalgalarından Denge Hissine Mekanik Bir Harika
Kulak, sadece sesleri duymamızı sağlayan bir organ değil, aynı zamanda vücudumuzun uzaydaki konumunu ve hareketini algılayarak dengeyi sağlayan karmaşık bir yapıdır. Bu iki önemli görevi yerine getirmek için kulak, yapısal olarak üç ana bölüme ayrılır: Dış Kulak, Orta Kulak ve İç Kulak.
Şema: Kulağın Bölümleri
? İŞİTME OLAYI
İşitme, ses dalgalarının toplanıp mekanik titreşimlere, ardından da sinirsel impulslara dönüştürülmesiyle gerçekleşen karmaşık bir süreçtir. Bu süreçte dış, orta ve iç kulak koordineli bir şekilde çalışır.
Adım Adım Sesin Yolculuğu
1
Ses dalgaları kulak kepçesi ile toplanır ve kulak yolundan ilerleyerek kulak zarına ulaşır.
2
Kulak zarı titreşir. Bu titreşimler orta kulaktaki çekiç, örs, üzengi kemikleri tarafından yaklaşık 20 kat güçlendirilir.
3
Üzengi kemiği, oval pencereye baskı yaparak titreşimleri iç kulaktaki salyangoz (kohlea) sıvısına (perilenf) iletir.
4
Sıvıdaki basınç dalgaları, salyangozun içindeki Korti organının bulunduğu temel zarı (bazilar membran) titreştirir.
5
Temel zarın titreşmesiyle Korti organındaki tüy hücreleri (mekanoreseptörler) çatı zara (tektorial membran) sürterek uyarılır ve impuls oluşur.
6
Oluşan impulslar işitme sinirleriyle talamusa, oradan da beynin temporal lobundaki işitme merkezine iletilir ve ses algılanır.
? DENGE OLAYI
Denge, iç kulakta bulunan yarım daire kanalları, tulumcuk (utrikulus) ve kesecik (sakkulus) tarafından sağlanır. Beyincik ile birlikte çalışarak vücudun pozisyonunu ve hareketini algılarlar. İki tür denge vardır:
Statik Denge (Yer Çekimi)
Vücudun yer çekimine göre konumunu (duruşunu) algılar. Bu görev tulumcuk ve kesecik tarafından yapılır. İçlerindeki otolit taşları (kalsiyum karbonat kristalleri), başın hareketleriyle tüy hücrelerini uyarır.
Gündelik Örnek: Asansörde yukarı veya aşağı giderken hissettiğiniz hareket algısı statik denge ile sağlanır.
Dinamik Denge (Dönme)
Dönme ve açısal hareketleri algılar. Bu görev yarım daire kanalları tarafından yapılır. Kanalların içindeki endolenf sıvısının hareketi, ampulla denilen şişkin bölgedeki kupulayı ve tüy hücrelerini uyarır.
Gündelik Örnek: Kendi etrafınızda döndükten sonra durduğunuzda başınızın dönmeye devam etmesi, endolenf sıvısının eylemsizlik nedeniyle hareketini sürdürmesindendir.
