Komüniteyi Etkileyen Faktörler

Belirli bir coğrafi alanda yaşayan, birbirleriyle etkileşim halindeki farklı türlere ait popülasyonların oluşturduğu topluluğa komünite denir. Örneğin, bir ormandaki ağaçlar, kuşlar, böcekler, mantarlar ve mikroorganizmalar o ormanın komünitesini oluşturur. Komünite ekolojisi ise bu canlı topluluklarının yapısını, tür çeşitliliğini ve türler arasındaki etkileşimleri inceler. Komüniteler statik yapılar değildir; sürekli değişen ve çeşitli faktörler tarafından şekillendirilen dinamik birimlerdir.

Bir komünitenin hangi türleri barındıracağı, bu türlerin sayısı ve dağılımı, cansız (abiyotik) ve canlı (biyotik) faktörlerin karmaşık etkileşimiyle belirlenir.

1. Abiyotik (Cansız) Faktörler

Komünitenin fiziksel ve kimyasal çevresini oluşturan bu faktörler, canlıların yaşam alanını doğrudan sınırlar.

• İklim: Sıcaklık, yağış, nem ve ışık gibi iklimsel koşullar, bir bölgede hangi bitki örtüsünün (flora) ve dolayısıyla hangi hayvan türlerinin (fauna) yaşayabileceğini belirleyen en temel faktördür.
• Enlem (Karasal Ekosistemlerde): Biyolojik çeşitlilik, genellikle Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe azalır. Ekvatoral bölgeler, yıl boyunca yüksek sıcaklık, bol yağış ve yoğun güneş ışığı sayesinde çok zengin bir tür çeşitliliğine ev sahipliği yapar (örn: tropikal yağmur ormanları). Kutuplara yaklaştıkça zorlaşan iklim koşulları, yaşayabilen tür sayısını sınırlar.
• Yükseklik (Rakım): Benzer şekilde, bir dağ yamacı boyunca yükseldikçe sıcaklık düşer, iklim sertleşir ve buna bağlı olarak tür çeşitliliği azalır.
• Suyun Derinliği ve Kirliliği (Sucul Ekosistemlerde):
  • Derinlik: Güneş ışığı, suyun sadece üst katmanlarına ulaşabilir. Bu nedenle fotosentez yapan üreticiler (fitoplankton, algler) bu katmanlarda yoğunlaşır ve onlarla beslenen canlılar da bu bölgede daha fazladır. Derinlere inildikçe ışık azalır, basınç artar ve sıcaklık düşer. Bu koşullara adapte olmuş tür sayısı daha azdır.
  • Kirlilik: Sulara karışan evsel ve endüstriyel atıklar, suyun kimyasal yapısını bozar ve oksijen seviyesini düşürür (ötrofikasyon). Bu durum, kirliliğe toleransı düşük olan türlerin yok olmasına ve genel olarak biyolojik çeşitliliğin büyük ölçüde azalmasına neden olur.

2. Biyotik (Canlı) Faktörler

Komünite içindeki canlıların birbirleriyle olan etkileşimleridir.

• Rekabet: Sınırlı kaynaklar (besin, su, ışık, yaşam alanı) için aynı türün bireyleri (tür içi) veya farklı türlerin bireyleri (türler arası) arasında yaşanan mücadeledir. Rekabet, zayıf olan bireylerin veya türlerin elenmesine, kaynak paylaşımına veya türlerin farklı ekolojik nişlere yönelmesine neden olarak komünite yapısını şekillendirir.
• Av-Avcı İlişkisi (Predasyon): Bir canlının (avcı) diğer bir canlıyı (av) besin olarak kullanmasıdır. Avcılar, av popülasyonlarının aşırı artmasını engelleyerek komünitede dengeyi sağlar. Bu ilişki, popülasyon büyüklüklerinde döngüsel dalgalanmalara neden olabilir.

Bazı türler, komünite yapısı üzerinde sayılarından beklenmeyecek kadar büyük bir etkiye sahiptir.