Besinlerin Kimyasal Sindirimi ve Emilimi

Monomerlere Yolculuk ve Dolaşıma Katılma

? KİMYASAL SİNDİRİMİN ÖZET TABLOSU

Besinlerin kimyasal sindirimi, farklı organlarda, farklı enzimler ve farklı pH koşullarında gerçekleşen bir dizi hidroliz reaksiyonudur. Aşağıdaki tablo bu karmaşık süreci özetlemektedir.

OrganBesinEnzimSalgı YeriReaksiyon
AğızKarbonhidratAmilaz (Pityalin)Tükürük BezleriNişasta/Glikojen → Maltoz + Dekstrin
MideProteinPepsinMideProtein → Polipeptit (Pepton)
İnce BağırsakKarbonhidratAmilazPankreasNişasta → Maltoz + Dekstrin
KarbonhidratMaltaz, Sükraz, Laktazİnce BağırsakDisakkaritler → Monosakkaritler
ProteinTripsin, KimotripsinPankreasPolipeptit → Daha Küçük Polipeptitler
ProteinKarboksipeptidazPankreasPolipeptit → Amino Asit
ProteinAminopeptidaz, Dipeptidazİnce BağırsakKüçük Polipeptit/Dipeptit → Amino Asit
YağLipazPankreasYağ → Yağ Asidi + Gliserol
Nükleik AsitNükleazlar (DNAaz, RNAaz)PankreasDNA/RNA → Nükleotitler
Nükleik AsitNükleotidaz, Nükleosidazİnce BağırsakNükleotit → Azotlu Baz, Şeker, Fosfat
Unutma: Safra sıvısı bir enzim değildir! Sadece yağların mekanik sindirimini (emülsifikasyon) yapar.

Protein Sindiren Enzimlerin Aktivasyonu

Bu enzimler, salgılandıkları organın kendi protein yapısını sindirmemeleri için inaktif formda salgılanır ve sindirim kanalında aktifleşirler.

  • Midede: Pepsinojen (inaktif) + HCl → Pepsin (aktif)
  • İnce Bağırsakta: Tripsinojen (inaktif) + Enterokinaz → Tripsin (aktif)
  • İnce Bağırsakta: Kimotripsinojen (inaktif) + Tripsin → Kimotripsin (aktif)

? BESİNLERİN EMİLİMİ: KAN VE LENF YOLU

Sindirim sonucu oluşan monomerlerin ve diğer küçük moleküllerin ince bağırsak villuslarındaki epitel hücrelerinden alınarak dolaşım sistemine katılmasına emilim denir. Emilim, difüzyon, osmoz ve aktif taşıma gibi olaylarla gerçekleşir. Monomerler, yapılarına göre iki farklı yolla dolaşıma katılır:

1. Kan Dolaşımı Yolu

Suda çözünen maddeler bu yolu kullanır.

Taşınan Maddeler:

Glikoz, Fruktoz, Galaktoz, Amino asitler, B ve C vitaminleri, Su ve Mineraller.

İzlenen Yol:
  1. İnce bağırsak villusları
  2. Kan kılcalları
  3. Kapı toplardamarı
  4. Karaciğer
  5. Karaciğer üstü toplardamarı
  6. Alt ana toplardamar
  7. Kalbin sağ kulakçığı

2. Lenf Dolaşımı Yolu

Yağda çözünen maddeler bu yolu kullanır.

Taşınan Maddeler:

Yağ asitleri, Gliserol, A, D, E, K vitaminleri.

İzlenen Yol:
  1. İnce bağırsak villusları (Hücrede şilomikron oluşur)
  2. Lenf kılcalları (Lakteal)
  3. Peke sarnıcı
  4. Göğüs lenf kanalı
  5. Sol köprücük altı toplardamarı
  6. Üst ana toplardamar
  7. Kalbin sağ kulakçığı

Özet ve Ünite Kapanışı

Besinlerin sindirimi, her besin grubu için farklı organlarda başlayıp ince bağırsakta tamamlanan karmaşık bir enzimatik süreçtir. Karbonhidratlar ve proteinlerin monomerleri kan yoluyla karaciğere ulaşırken, yağların monomerleri lenf sistemi aracılığıyla dolaşıma katılır. Bu farklı yollar ve mekanizmalar, vücudun besinleri en verimli şekilde kullanmasını sağlar. Bu konuyla birlikte Sindirim Sistemi ünitesini tamamlamış bulunuyoruz.