Tiroit, Paratiroit ve Timüs Bezleri
Metabolizma, Kalsiyum Dengesi ve Bağışıklık Kontrolü
? TİROİT BEZİ
Boynumuzun ön kısmında, soluk borusunun (trakea) üzerinde yer alan kelebek şeklinde bir bezdir. Vücudun en büyük endokrin bezlerinden biridir. Temel görevi, metabolizma hızını ve kan kalsiyum seviyesini düzenlemektir. İki önemli hormon salgılar: Tiroksin (T4) ve Kalsitonin.
- Yapısında iyot minerali bulunur.
- Tüm vücut hücrelerini etkileyerek metabolizma hızını ayarlar. (Oksijen tüketimi, enerji üretimi, vücut ısısı)
- Çocukluk döneminde büyüme, gelişme ve zeka gelişimi için kritiktir.
- Basit Guatr: İyot eksikliğine bağlı tiroit bezinin büyümesi.
- Kretenizm (Ahmaklık): Çocuklukta az salgılanması sonucu zeka geriliği ve bodur büyüme.
- Miksedema: Yetişkinlerde az salgılanması sonucu metabolizma yavaşlaması, uyuşukluk, kilo alma.
- Zehirli Guatr (Graves): Çok salgılanması sonucu metabolizmanın hızlanması, sinirlilik, kilo kaybı, gözlerin öne fırlaması (ekzoftalmi).
- Kandaki kalsiyum seviyesi yükseldiğinde salgılanır.
- Kandaki fazla kalsiyumun kemiklere geçmesini sağlar.
- Böbreklerden kalsiyumun geri emilimini azaltır.
- Sonuç olarak, kandaki kalsiyum seviyesini düşürür.
- Hedef organları: Kemik ve Böbrek
? PARATİROİT BEZİ
Tiroit bezinin arka yüzeyine gömülmüş, genellikle dört tane olan mercimek büyüklüğündeki bezlerdir. Hayati öneme sahip Parathormon (PTH) adı verilen hormonu salgılarlar. Parathormon, Kalsitonin ile zıt (antagonistik) çalışarak kalsiyum dengesini sağlar.
- Kandaki kalsiyum seviyesi düştüğünde salgılanır.
- Kemiklerden kana kalsiyum geçişini sağlar.
- Böbreklerden kalsiyumun geri emilimini artırır.
- İnce bağırsaktan kalsiyum emilimini artırır (D vitaminini aktifleştirerek).
- Sonuç olarak, kandaki kalsiyum seviyesini yükseltir.
| Özellik | Kalsitonin | Parathormon |
|---|---|---|
| Etki Başlangıcı | Kan Ca⁺² seviyesi yükselince | Kan Ca⁺² seviyesi düşünce |
| Sonuç | Kan Ca⁺² seviyesini düşürür | Kan Ca⁺² seviyesini yükseltir |
- Az salgılanırsa: Kandaki kalsiyum düşer. Kaslarda ağrılı kasılmalar ve kramplar görülür. Bu duruma Tetani denir.
- Çok salgılanırsa: Kemiklerden kana aşırı kalsiyum geçer, kemikler zayıflar. Kandaki fazla kalsiyum böbreklerde birikerek böbrek taşı oluşumuna neden olur.
?️ TİMÜS BEZİ
Göğüs boşluğunda, kalbin üzerinde yer alan bir bezdir. Hem endokrin bez hem de lenfoid bir organdır. Özellikle çocukluk döneminde bağışıklık sisteminin gelişimi için kritik öneme sahiptir. Timozin adı verilen hormonları salgılar.
- T Lenfositleri Eğitimi: Timüs bezi, T lenfositlerinin (T hücreleri) olgunlaşmasını ve farklılaşmasını sağlar. Bu hücreler hücresel bağışıklığın temelini oluşturur.
- Yaşa Bağlı Değişim: Çocuklukta maksimum büyüklüğe ulaşır, ergenlikle birlikte küçülmeye başlar ve yetişkinlikte yerini büyük oranda yağ dokusuna bırakır.